Wist je dat er sinds de eeuwwisseling al meer parlementaire enquêtes zijn geweest dan in de gehele 20e eeuw? Parlementaire enquêtes lijken haast een trend. Zowel via actieve openbaarmaking als via WOO-verzoeken. Men wil weten hoe bepaalde beslissingen tot stand zijn gekomen en wie waarbij betrokken was. Daarmee is het belang van een goede informatiehuishouding toegenomen, evenals de rol van de informatieprofessional.
Zwaarste onderzoeksinstrument van de Eerste en Tweede Kamer
Een parlementaire enquête is het zwaarste onderzoeksinstrument dat de Eerste en Tweede Kamer kunnen inzetten. Hoe ziet dat proces er in hoofdlijnen uit? Het begint bij een motie die door een lid/leden van een van de Kamers wordt ingediend. Meestal wil men door middel van de motie meer informatie verkrijgen over een bepaald onderwerp. Een voorbeeld van een afgeronde parlementaire enquête is de parlementaire enquête die gericht was op het vraagstuk omtrent de Fyra-treinverbinding tussen Nederland en België. De aanhoudende problemen rondom de realisatie hiervan waren voor het parlement aanleiding voor een onderzoek.
Huidige parlementaire enquêtes
Op het moment van schrijven (begin2023) zijn er drie lopende parlementaire enquêtes.
- Parlementaire enquête aardgaswinning Groningen (PEGA). Deze is begin 2021 gestart.
- Parlementaire enquête naar dienstverlening en fraudebeleid (PEFD). Deze enquête startte medio 2022.
- Parlementaire enquête corona (PEC). De meest recent gestarte parlementaire enquête gaat over een onderwerp dat we inmiddels allemaal kennen: de Covid-19-pandemie. De PEC bevindt zich op dit moment in de voorbereidende fase.
Het bijdragen aan de democratische verantwoording door ervoor te zorgen dat je informatie hebt die volledig is én ook nog eens in haar context gezien kan worden, dat is de uitdaging.
Louise van der Waal, Informatiemanager Doxis
Proces in hoofdlijnen
Alle parlementaire enquêtes lopen volgens een vast proces. Nadat de motie tot een parlementaire enquête is aangenomen door de tweede kamer, start er een voorbereidingsgroep, de tijdelijke enquêtecommissie. Daarna wordt er een vaste enquêtecommissie ingericht. De vaste enquêtecommissie dient informatievorderingen in bij de instanties die met het onderwerp van de parlementaire enquête te maken hebben.
Als volgens de enquêtecommissie alle benodigde informatie verzameld is, vinden er besloten voorgesprekken plaats. Daarna volgen er openbare verhoren. Is alles onderzocht en besproken? Dan gaat de gebruikte informatie naar het Tweede Kamerarchief.
Afhankelijk van de aard van de informatie zal de informatie wel/niet gelakt in het respectievelijk besloten/openbare deel van het Kamerarchief terechtkomen. Het eindrapport wordt gepubliceerd door de enquêtecommissie. Hierover volgt daarna een Tweede Kamerdebat zodat Tweede Kamerleden kunnen reageren op de bevindingen. Daarna is er ruimte voor de laatste stap; het implementeren van aanbevelingen die de commissie heeft gedaan.
Informatie(professional) van cruciaal belang
Niet alleen wijzelf, maar ook overheidsinstanties en bedrijven creëren steeds meer informatie. Denk alleen al aan alle chats, mails en documenten die gecreëerd worden. Om een beeld te schetsen: voor de PEGA werden ruim 630.000 digitale bestanden en tien meter aan fysieke documenten aangeleverd. Een goede informatiehuishouding is daarom van groot belang. Hier ligt een mooie rol voor de informatieprofessional.
Parallel aan het politieke proces van een parlementaire enquête is er een belangrijke rol voor de informatieprofessional weggelegd. Om de voorbereidingen voor de enquête goed te laten verlopen kunnen al veel stappen uitgevoerd worden. Denk hierbij aan vraagstukken zoals: Hoe wordt de informatie verzameld? Hoe zorg je ervoor dat de informatie volledig is en in haar context wordt gezien met behulp van metadata?
